Na łódzkiej Retkini trwa montaż potężnej maszyny TBM (Tunnel Boring Machine), która będzie drążyć tunel Kolei Dużych Prędkości realizowany w ramach programu Port Polska. Przybyła ona ze Stanów Zjednoczonych d Polski przez Niemcy.
Maszyna ma 130 metrów długości, waży około 4000 ton i potrafi precyzyjnie drążyć tunel głęboko pod miastem. Ograniczając przez to wpływ prac na zabudowę i życie mieszkańców na powierzchni.
CPK podkreśla, że jest to jedna z największych i najbardziej zaawansowanych technologicznie maszyn, wykorzystywanych do drążenia tuneli. Do komory startowej na łódzkiej Retkini pomyślnie opuszczono jej ważącą 430 ton głowicę skrawającą. Montaż całego urządzenia, systemu wymaga precyzji do zaledwie kilku milimetrów. To jeden z ostatnich kluczowych etapów przed przygotowaniem TBM do rozpoczęcia drążenia.
Cztery tysiące ton pod Łodzią
Do budowy łódzkiego tunelu spółka PORR wykorzysta maszynę TBM typu Variable Density (VD). Wyprodukowała ją niemiecka firma Herrenknecht AG w Schwanau.
CPK zaznacza, że już same parametry maszyny robią wrażenie – jej długość wynosząca 130 metrów, średnica tarczy mierząca – 14 m oraz masa wynosząca ok 4000 ton. Łódź to nie pierwszy plac budowy tej TBM. Wcześniej pracowała przy drążeniu Hampton Roads Bridge-Tunnel w USA (Wirginia). Po zakończeniu tamtej inwestycji wróciła do Niemiec, gdzie przeszła przegląd i modernizację. A następnie trafiła do Polski i wiosną przeszłego roku rozpocznie drążenie tunelu Kolei Dużych Prędkości pod Łodzią.
Wielka operacja logistyczna
Dostarczenie maszyny do Polski było skomplikowanym przedsięwzięciem logistycznym – wszystkie elementy przewieziono z USA do Europy łącznie w dziesięciu transportach morskich. Największy pojedynczy element to głowica skrawająca, która w całości (po złożeniu) waży aż 430 ton i jest najcięższym komponentem całego urządzenia. Specjalnie dla niej na placu budowy tunelu KDP zainstalowano suwnicę o udźwigu 450 ton, która 6 listopada 2026 r. opuściła do komory startowej na Retkini.
Na budowie trwa obecnie montaż kolejnych części maszyny. Dotychczas pod ziemią zainstalowano już bramownice numer 2, 3 i 4, a także znaczną część osłon maszyny, podkonstrukcję erektora oraz napęd główny.
Montaż „superkreta”
Cały proces przypomina konstruowanie ogromnej mechanicznej układanki. Montaż maszyny rozpoczyna się od złożenia na powierzchni bramownic nr 2 i 3, które następnie technicy opuszczają do komory startowej. Kolejnym etapem jest montaż bramownicy nr 4 bezpośrednio w komorze.
Następnie dochodzi do składana właściwej maszyny TBM: montuje się kolejne segmenty osłony, napęd główny wraz z konstrukcją pod erektor, pozostałe elementy osłony, sam erektor oraz głowicę skrawającą.
Po zakończeniu tego etapu TBM zostaje przesunięta do przedłużenia komory K7, gdzie instalowana jest tylna część osłony, tzw. ogonowa. Następnie na powierzchni montuje się bramownicę nr 1, która po opuszczeniu do komory dołącza do pozostałych elementów zestawu. Cały proces kończy montaż ramy oporowej, niezbędnej do rozpoczęcia drążenia tunelu.
Najbardziej wymagającym momentem prac jest montaż i regulacja głowicy skrawającej. Dopuszczalna tolerancja wynosi zaledwie ±5 milimetrów. Równie skomplikowanym zadaniem jest spawanie jej ogromnych elementów. 430 ton i zaledwie kilka milimetrów tolerancji – to najlepiej pokazuje skalę i precyzję tej operacji.

Technologia zwiększająca bezpieczeństwo
Maszyna zastosowana w Łodzi wykorzystuje technologię Variable Density (o zmiennej gęstości), która łączy zalety dwóch rodzajów maszyn drążących: EPB (Earth Pressure Balance) oraz zawiesinowych.
CPK wyjaśnia, że w praktyce oznacza to możliwość bardzo precyzyjnego kontrolowania ciśnienia przed głowicą skrawającą. Podczas pracy maszyna wykorzystuje zawiesinę bentonitową, która stabilizuje grunt znajdujący się przed tarczą. Maszyna monitoruje parametry procesu, m.in. ciśnienie, przepływ i właściwości zawiesiny, a wymagane ciśnienie podparcia jest określane na podstawie dokumentacji projektowej, rozpoznania geologicznego i bieżącego monitoringu.
Dzięki temu zachowana zostaje równowaga pomiędzy naciskiem gruntu a ciśnieniem generowanym przez maszynę. Pozwala to ograniczyć siadanie terenu do minimum i zwiększyć bezpieczeństwo budynków, ulic oraz infrastruktury znajdujących się na powierzchni.
Co ważne, systemy odpowiedzialne za utrzymanie ciśnienia zostały zaprojektowane zgodnie z zasadą nadmiarowości. Oznacza to, że nawet w przypadku całkowitej utraty zasilania kluczowe funkcje regulacji ciśnienia pozostają aktywne.
Tunel po dwa metry
Proces drążenia tunelu będzie przebiegał etapami. Najpierw maszyna wykonuje odcinek o długości około dwóch metrów. Następnie zatrzymuje się, aby zamontować obudowę tunelu.
Do tego celu ekipa wykorzystuje erektor, czyli specjalne urządzenie montażowe znajdujące się wewnątrz TBM. Za jego pomocą technicy instalują pierścień składający się z dziewięciu prefabrykowanych segmentów żelbetowych, nazywanych tubingami.
To właśnie one tworzą docelową konstrukcję tunelu. Po zamontowaniu pierścienia maszyna ponownie rozpoczyna drążenie kolejnego odcinka. Równocześnie prowadzony jest transport urobku. Wydobyty materiał trafia do rurociągu o średnicy 550 mm i jest usuwany z wykorzystaniem siedmiu pomp o mocy od 1100 do 1700 kW każda.
Podczas budowy przestrzeń pomiędzy obudową tunelu a otaczającym go gruntem jest automatycznie wypełniana specjalną zaprawą. Dzięki temu grunt wokół tunelu pozostaje stabilny. Co ogranicza jego osiadanie oraz zwiększa bezpieczeństwo budynków, ulic i infrastruktury znajdujących się na powierzchni.
Pod kontrolą specjalistów
Choć TBM jest maszyną silnie zautomatyzowaną, do jej pracy potrzebny jest zespół wykwalifikowanych specjalistów. Przy samej maszynie pracuje około 10 osób na zmianę. Kolejne 11 odpowiada za obsługę instalacji technologicznych i przenośników, a 5 osób zajmuje się logistyką. Ponieważ budowa prowadzona jest całodobowo, prace są organizowane w systemie czterozmianowym, obejmującym zmiany dzienne i nocne.
To właśnie połączenie doświadczenia ludzi i zaawansowanej technologii umożliwia realizację tak wymagającej inwestycji pod gęsto zabudowanym obszarem Łodzi. Wiosną 2027 roku TBM ma rozpocząć drążenie 4,6-kilometrowego tunelu pod Łodzią. Powstający odcinek będzie częścią linii KDP, łączącej Warszawę, nowe lotnisko i Łódź. A następnie prowadzącej w kierunku Wrocławia, tworząc nowy rozdział w historii transportu w Polsce.

