Historia etymologii słowa “dworzec” i początku budowy w pełni polskiej nitki na terenie niepodległego Wolnego Miasta Kraków. Czy znowu można mówić o trzeciej “pierwszej polskiej nitce”?
Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków i jego Okręg zostało utworzone 18 października 1815 roku z południowego skrawka Księstwa Warszawskiego i było półdemokratyczną republiką konstytucyjną opartą na Kodeksie Napoleona i własnej konstytucji. Początkowo cieszyło się umiarkowaną autonomią wewnętrzną. Do 1830 roku formalnie władzę wykonawczą sprawował w niej 12-osobowy Senat Rządzący, w skład którego wchodzili przedstawiciele Zgromadzenia Reprezentantów, Uniwersytetu Jagiellońskiego i państw opiekuńczych. Władza ustawodawcza należała formalnie do półdemokratycznie wybieranego Zgromadzenia Reprezentantów, jednak decyzje tej izby mogły być wetowane przez przedstawicieli państw opiekuńczych (czyli zaborców). W 1833 roku państwa “opiekuńcze” narzuciły Miastu nową konstytucję, która ograniczyła do zupełnego minimum wpływ mieszkańców na losy swojego państwa. Odebrano też Miastu prawo do wolnego handlu.
Mimo tych wszystkich trudności i problemów, w 1844 r. nie bacząc na interes austriacki, Senat Wolnego Miasta Krakowa postanowił o budowie linii kolejowej Krakowsko-Górnośląskiej. Odcinek o długości 65 km miał połączyć Kraków z Mysłowicami w Prusach, co dawało z kolei realną szansę na połączenie z Wrocławiem i Berlinem, a przede wszystkim z budowaną w tym samym czasie trasą Wiedeń – Warszawa. Dlatego powołano do życia spółkę akcyjną Towarzystwo Kolei Krakowsko-Górnośląskiej, ze znacznym udziałem kapitałów wrocławskich, która rozpoczęła budowę. Nieco wcześniej wmurowano kamień węgielny pod budowę krakowskiego dworca kolejowego, zwanego jeszcze długo „Bahnhofem”. Oczywista dziś lokalizacja przy ulicach Pawiej i Lubicz, 171 lat wcześniej była przedmiotem ożywionych dywagacji. Na początku wystąpił pewien problem z kolejowym nazewnictwem w języku polskim. Wspomniany Bahnhof mógł np. zostać „dworem”, „dworem kolejowym” albo „przystanią”. Szczęśliwie stał się „dworcem”. Z języka podróżnych zniknęły też takie pierwotne nazwy jak: „ganek”, „obłogi”, „powozy kolejne”, „parowiec”, „parochód” oraz „ten lokomotyw”.
Prace budowlane rozpoczęto w 1845 roku od uroczystego wmurowania kamienia węgielnego pod budowę dworca w Krakowie. Przeprowadzono też rozmowy z towarzystwem budowy kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, aby połączenie kolei zlokalizować nie w Prusach tylko w Rzeczpospolitej Krakowskiej. Ustalenia były pomyślne – wyznaczono graniczną stację Granica (dziś Maczki), a stacją węzłową została Szczakowa. Prace przy budowie kolei Krakowsko-Górnośląskiej przebiegały sprawnie. Gospodarcze ożywienie regionu towarzyszące budowie było bardzo korzystne. Niestety w 1846 roku w Krakowie wybuchło powstanie, po którego upadku Wolne Miasto Kraków zostało zniesione, a jego terytorium zostało przyłączone do Austrii. Zatem inauguracyjny przejazd pierwszego w Krakowie pociągu w 1847 roku miał miejsce już w zupełnie nowej sytuacji politycznej…
A teraz najważniejsze – czy możemy znowu mówić o “pierwszej polskiej nitce”? Oczywiście można to tak zdefiniować, jeżeli patrzymy przez pryzmat ówczesnego państwa, na którego terenie dana nitka powstała! Rzeczpospolita Krakowska była najbliższa definicji niepodległego polskiego państwa – władze Krakowa były wstanie uzyskać koncesje i wprowadzić w życie inwestycje, które nie były korzystne dla jego południowego sąsiada(a później zaborcy). Finisz jednak tej nitki przypada na 13 października 1847 kiedy to Wolne Miasto Kraków przestało już istnieć i całość terytorium została zaanektowana przez Austrię….
Cała seria artykułów dotyczących historii powstawania kolei w Polsce dostępna TUTAJ.
Partner Fundacji Sztuka Dla Polski