Prezes Urzędu Transportu Kolejowego opublikował nową Metodykę oceny ryzyka stosowaną w planowaniu nadzoru nad rynkiem kolejowym w Polsce. Dokument zastępuje dotychczas stosowane podejście i wynika ze zmiany wymogów ustawy Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którą organy kontroli muszą planować i przeprowadzać kontrole na podstawie analizy ryzyka naruszenia prawa.
Prezes UTK od wielu lat stosuje i rozwija zasadę nadzoru opartego na ryzyku, której głównym założeniem jest szczegółowa analiza systemu kolejowego pod względem potencjalnych zagrożeń i niezgodności oraz w konsekwencji planowanie i koncentrowanie działań nadzorczych, w tych obszarach, dla których wyliczone ryzyko jest największe. Takie podejście pozwala na kierowanie posiadanych zasobów w obszary tego wymagające.
Wprowadzone zmiany do ustawy Prawo przedsiębiorców wymusiły jednak formalne dostosowanie metodyki oceny ryzyka do zasad przyjętych w tej regulacji przez ustawodawcę. Mowa tu m.in. o zasadzie proporcjonalności, która określa, że zakres i intensywność prowadzonych kontroli powinny być uzależnione od poziomu ryzyka nieprzestrzegania przepisów prawa. W praktyce oznacza to konieczność różnicowania działań w zależności od poziomu ryzyka przypisanego danemu przedsiębiorcy.
Dwie grupy kryteriów
Ocena ryzyka prowadzona przez Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego opiera się na dwóch grupach kryteriów: kryteriach przedmiotowych oraz kryteriach podmiotowych. Obie grupy są niezbędne do rzetelnego, porównywalnego i proporcjonalnego ustalania poziomu ryzyka dla przedsiębiorców działających w sektorze kolejowym.
Nowe przepisy ustawy Prawo przedsiębiorców wprowadziły 3-stopniową skalę oceny ryzyka, dla której określono cykle kontroli, które dla przedsiębiorstwa przypisanego do danej kategorii mogą być stosowane:
- ryzyko niskie – w odniesieniu do tej grupy stosuje się przede wszystkim działania o charakterze monitorującym i prewencyjnym, przy ograniczeniu czynności kontrolnych do niezbędnego minimum – kontrola może być przeprowadzona nie częściej niż raz na 5 lat;
- ryzyko średnie – w tej grupie działania nadzorcze są ukierunkowane i selektywne, koncentrują się na obszarach o podwyższonym ryzyku oraz mają na celu weryfikację skuteczności działań naprawczych podejmowanych przez przedsiębiorcę – kontrola może być prowadzona nie częściej niż raz na 3 lat;
- ryzyko wysokie – w przypadku tej grupy stosuje się zintensyfikowane działania nadzorcze i kontrolne, w tym kontrole planowe lub doraźne oraz inne środki przewidziane przepisami prawa, adekwatne do skali i charakteru zidentyfikowanego ryzyka – kontrola tak często jak jest to konieczne.
Zastosowanie takiego podejścia pozwala na racjonalne planowanie działań nadzorczych, ograniczanie uciążliwości wobec przedsiębiorców w obszarach niewymagających wzmożonego nadzoru oraz wyznacza jednolite i przejrzyste kryteria podejmowania działań w zakresie nadzoru nad rynkiem kolejowym
Należy jednak pamiętać, że opisane powyżej kryteria dotyczą kontroli przewidzianych w Planie Nadzoru Prezesa UTK. W przypadku wykrycia potencjalnego zagrożenia, np. w odpowiedzi na występujące zdarzenia kolejowe bądź wpływające zgłoszenia w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego, możliwe jest podejmowanie działań doraźnych, nieuzależnionych od przeprowadzonej oceny.
Szczegółowy opis Metodyki oceny ryzyka opracowanej przez Prezesa UTK na 2026 rok dostępny jest pod adresem.