Dawniej na kolei Historia Polskiej Kolei Początki kolei w Polsce

Seria historyczna: Powstanie Polskich Kolei Państwowych

Seria historyczna: Powstanie Polskich Kolei Państwowych Polskie Koleje Państwowe (PKP). Copyright Jurek, galeria zdjęć.

Po odzyskaniu niepodległości i zakończeniu wojny Polsko-Bolszewickiej, kolej w Polsce wymagała dużo pracy. Należało scalić trzy systemy kolejowe odziedziczone po zaborcach, a w tym miało pomóc m.in. powstanie przedsiębiorstwa PKP. O powstaniu pierwszej nitki w niepodległej Polsce oraz o przedsiębiorstwie Polskich Kolei Państwowych w dzisiejszym artykule.

Mamy rok 1921, wojna z Bolszewikami skończona, mamy już pewien obraz przyszłych granic II Rzeczpospolitej. Jak wygląda sprawa z koleją? Nie było wtedy Ministerstwa Infrastruktury, lecz Ministerstwo Kolei Żelaznych z siedmioma departamentami:

  • Administracyjny
  • Finansowy
  • Przewozowo-Taryfowy
  • Ruchu
  • Budowy i utrzymania kolei
  • Mechaniczny i zasobów
  • Prawno-likwidacyjny

Dodatkowo istniały cztery dodatkowe samodzielne wydziały:

  • Prezydialny
  • Kontroli ministerialnej
  • Sanitarny
  • Biuro organizacyjne

Po zaborcach przejęliśmy 15 947 kilometrów dróg żelaznych oraz 4062 parowozy, ponad 10 tysięcy wagonów osobowych i ponad 11 tysięcy wagonów towarowych. W tym roku również połączono Kutno przez Konin ze Strzałkowem, co de facto było połączeniem Warszawy z Poznaniem i pierwszą linią kolejową wybudowaną w niepodległej Polsce!

Przenieśmy się jednak do 1926 roku, kiedy to powstało PKP. Wcześniej pominięty okres nie jest czasem totalnej stagnacji, jednak na pewno największy rozwój kolejnictwa nastąpi za rządów sanacji. Wynika to z prostego powodu – stabilizacji państwa. Więcej o tym co działo się w latach 1921-1926 możemy przeczytać w innym moim artykule o np. FABLOKU.

24 września 1926 rozporządzeniem prezydenta Polski – Ignacego Mościckiego – utworzono Polskie Koleje Państwowe na zasadach handlowych. Ustanowienie PKP polegało na prowadzeniu zarządu i eksploatacji kolei, wprowadzono do rejestru handlowego koleje polskie, majątek PKP otrzymał z zarządu Ministerstwa Nieruchomości w użytkowanie wieczyste, przy czym jego właścicielem pozostał Skarb Państwa. Zwolniono PKP od podatków, danin i opłat publicznych, przyznano prawo do krótkoterminowych pożyczek, ustalono cenniki za wszelkie usługi kolejowe oraz oddano je w zarząd odpowiedniemu ministrowi. Jak widzimy, PKP, mimo że było teoretycznie przedsiębiorstwem na zasadach handlowych, było mocno uprzywilejowane. Historia powstania naszego narodowego przewodnika  mocno może się kojarzyć z sytuacją powstania Amtraku w USA. Warto nadmienić, że nie było wtedy jeszcze np. PKP Cargo wyspecjalizowanego do przewozów towarowych, lecz wszystkim zajmowało się przedsiębiorstwo Polskich Kolei Państwowych.

Pierwsze efekty powstania narodowego przewodnika widać niemal natychmiastowo – w 1927 roku na podwarszawskiej linii EKD uruchomiono pierwsze pociągi elektryczne:

Zabytkowy Elektryczny wagon silnikowy EN80 w barwach Elektrycznej Kolei Dojazdowej
Zabytkowy Elektryczny wagon silnikowy EN80 w barwach Elektrycznej Kolei Dojazdowej

Na sam koniec warto porównać dane, które podałem na początku – jak zwiększyła się długość linii kolejowych oraz sytuacja taboru w 1929 r. – trzy lata po powstaniu PKP:

Porównanie sytuacji kolejowej 1921 r. do 1929 r.

Cała seria artykułów dotyczących historii powstawania kolei w Polsce dostępna TUTAJ.

 

 

 

 

 

Partner Fundacji Sztuka Dla Polski