PKP Polskie Linie Kolejowe uzyskują przychód w wysokości ponad 2 mld zł rocznie w ramach opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej. Średnio dla przewoźnika opłaty te to 16% wszystkich kosztów operacyjnych. Według Ministerstwa obniżenie cennika PKP PLK wiąże się z potrzebą dofinansowania spółki ze środków publicznych.
Od czasów pandemii wskazywano na potrzebę obniżenia stawek za dostęp do infrastruktury kolejowej. Teraz mówi się o tym w kontekście wyższych kosztów dla przewoźników kolejowych w związku ze znacznym wzrostem cen energii trakcyjnej. Chodzi tutaj przede wszystkim o zwiększenie możliwości konkurencji kolei w stosunku do transportu drogowego w segmencie przewozów towarowych.
W okresie obowiązywania ostatnich czterech rozkładów jazdy pociągów (tj. 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021 oraz 2021/2022) obowiązywał ten sam cennik. W listopadzie 2022 roku Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zatwierdził projekt cennika PKP Polskich Linii Kolejowych w części dotyczącej sposobu ustalania stawki jednostkowej opłaty podstawowej i manewrowej. Nowy cennik PKP PLK zaczął obowiązywać od 21 grudnia ubiegłego roku. Średnia stawka jednostkowa opłaty podstawowej zależna od masy pociągu i kategorii linii kolejowej wynosi obecnie 8,01 zł/pockm (jest to wzrost o 3% w stosunku do poprzedniej obowiązującej wartości 7,77 zł./pockm). Średnia stawka w przewozach pasażerskich jest wyższa o ponad 3%, a w przewozach towarowych nastąpił niewielki spadek (-0,23%).
Według danych przedstawionych przez Ministerstwo Infrastruktury, zgodnie z poprzednim cennikiem, PKP Polskie Linie Kolejowe wygenerowały z tytułu udostępniania infrastruktury w 2021 roku łącznie 2 150 mln zł przychodu, natomiast w 2022 roku było to już 2 294 mln zł przychodu.
Przychody PKP PLK za dostęp do torów w latach 2021 i 2022
Większe przychody w tym przypadku są zależne od zwiększonej pracy eksploatacyjnej na torach, ponieważ zarówno w 2021 roku, jak i w 2022 roku obowiązywał jeszcze ten sam cennik.
Miliard ze środków publicznych
Według Ministerstwa Infrastruktury, ewentualne ograniczenie opłat za dostęp do infrastruktury, generuje dodatkowy deficyt zarządcy, który musi być pokryty ze środków publicznych.
Należy podkreślić, że ewentualna realizacja wysuwanego przez przedstawicieli niektórych podmiotów postulatu obniżenia stawek dostępu do infrastruktury kolejowej dla przewoźników pasażerskich do „symbolicznej złotówki” za pociągokilometr, wymagałaby np. równoczesnego zwiększenia dofinansowania w 2023 roku PKP PLK S.A. o ok. 970 mln zł. Wydatek ten stanowiłby istotne obciążenie dla budżetu państwa – twierdzi Wiceminister Infrastruktury Andrzej Bittel.
Przepisy umożliwiające obniżenie stawek
Poseł Michał Jaros skierował się do Ministerstwa Infrastruktury z pytaniem, kiedy uchwalone zostaną przepisy umożliwiające czasowe obniżenie stawek za dostęp do torów kolejowych w zarządzie PKP PLK.
W ramach aktualnie procedowanego projektu zmiany ustawy o transporcie kolejowym, realizującego wdrożenie jednego z kamieni milowych w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności, przewiduje się wprowadzenie przepisów, zgodnie z którymi w czasie stanu wyjątkowego, stanu klęski żywiołowej oraz stanu zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii, oraz w celu zapobiegania sytuacjom kryzysowym i usuwania ich skutków, zarządca infrastruktury, po uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw finansów oraz ministrem właściwym do spraw transportu, będzie mógł nie pobierać części opłaty podstawowej, związanej z rodzajem wykonywanych przewozów (tzw. mark-up) oraz opłaty rezerwacyjnej za niewykorzystanie przydzielonej zdolności przepustowej lub będzie mógł pobierać opłatę podstawową, obniżoną o nie więcej niż 50% jej pierwotnej wysokości. Za utracone przychody z tytułu niepobrania albo obniżenia opłat zarządca infrastruktury będzie otrzymywał finansowanie ze środków budżetu państwa, a wypłaty środków będzie dokonywał minister właściwy do spraw transportu (…) Przy założeniu takiej ścieżki legislacyjnej planuje się, że w normalnym trybie omawiane zmiany zostaną przyjęte w IV kwartale 2023 roku – dodaje Wiceminister Bittel.