Dawniej na kolei

Początki kolei w Polsce: Zabór pruski, czyli … Znowu historia 1. nitki?

Początki kolei w Polsce: Zabór pruski, czyli … Znowu historia 1. nitki? Fot. Wiki Commons

Historia pierwszej nitki na terenach polskich… część druga? Czemu znowu piszę o pierwszym połączeniu kolejowym w Polsce? Jak mogą być dwa “pierwsze połączenia”? To wszystko się wyjaśni w artykule…

Na początek warto nakreślić kontekst kulturowo-historyczny dla definicji “pierwszej polskiej nitki”. W zeszłym tygodniu wypuściliśmy tekst o pierwszym polskim połączeniu kolejowym i jego historii. Dzisiaj publikujemy artykuł o podobnej tematyce i piszę o zupełnie innej linii… Czyli w końcu, która była pierwsza?!

Problem polega na zmianie granic: etnicznych i państwowych. Wrocław i Oława były miastami pruskimi, a później niemieckimi aż do 1945 roku. O ile dokumenty opisujące ludności Oławy, wskazują, że pomimo długiego oddzielenia od państwa Polskiego, na jej terenach nadal odczuwano silną polską tradycję i kulturę, o tyle Wrocław (a właściwie wtedy z niem. Breslau) i większość Dolnego Śląska była zdominowana przez ludność niemiecką. Patrząc na dane ze spisu z 1910 roku, na prawie 1,5 mln mieszkańców, ledwie 51 tys. było narodowości polskiej. Trudno więc mówić tu o polskim mieście, a tym bardziej polskości tej nitki. Jednak jest to najstarsze połączenie na terenie naszego państwa, biorąc pod uwagę dzisiejsze granice. Podsumowując, zależenie od tego jak zdefiniujemy “pierwsze polskie połączenie”, tak otrzymamy trasę Wrocław-Oława albo Warszawa-Grodzisk.

Historia kolei w omawianym regionie zaczęła się w 1816 roku, 4 lata po stworzeniu pierwszego komercyjnego parowozu i 9 lat przed powstaniem pierwszej linii kolei publicznej na świecie (Stockton-Darlington). Carl Karsten, niemiecki mineralog, stworzył pierwszy projekt połączenia kolejowego łączącego Górny Śląsk z Wrocławiem. Ponad dwustu kilometrowa, dwutorowa trasa o trakcji parowej miała służyć przede wszystkim transportowi węgla, z możliwością uruchomienia przewozu osób. Były to początki kolei przewozów towarowych, chociaż oczywiście daleko jeszcze do powstania pierwszych wyspecjalizowanych operatorów logistycznych pokroju PKP Cargo. Projekt ten został odrzucony ze względu na niższy koszt transportu węgla Odrą.

Kolejna próba stworzenia linii następuję 3 czerwca 1836 roku, kiedy to powołano do życia Komitet Założycielski Kolei Górnośląskiej. Dopiero w sierpniu 1840 roku udaje się Komitetowi dostać zapewnienie o uzyskaniu koncesji przez Ministerstwo Finansów na budowę linii. Następuje jednak kolejna trudność – spór o przebieg linii od Opola na wschód. W wyniku tego konfliktu rozpoczęto budowę na odcinku z Wrocławia do Opola, a kwestie sporne odłożono na później.

22 maja 1842 pierwszym ukończonym odcinkiem (Wrocław – Oława) przejechał uroczyście pociąg. Był to pierwszy przejazd pociągu w dzisiejszych granicach Polski. 3 sierpnia linia została przedłużona do Brzegu. W październiku 1842 zatwierdzono ostateczny przebieg trasy od Opola do Nowego Bierunia. 29 maja 1843 przedłużono linię do Opola, a 2 października 1845 nastąpiło otwarcie odcinka do Gliwic, 2 tygodnie później do Świętochłowic. 3 października 1846 budowa linii została ostatecznie zakończona w Mysłowicach.. Planowane połączenie z Bieruniem nie zostało zrealizowane, a otwarcia dokonał król pruski Fryderyk Wilhelm IV. Pierwsze pociągi osobowe na całej tej liczącej 196,3 km trasie pokonywały ją – zgodnie z rozkładem – w czasie nie krótszym niż 6½ godziny. Początkowo jeździły trzy pary pociągów.

Mat. Wiki Commons

Jak widać po datach, te połączenia wyprzedziły nieco powstanie pierwszej nitki na terenach Królestwa Polskiego i można je nazwać “pierwszymi polskimi połączeniami”. Moim jednak zdaniem bliżej “pierwszej polskiej nitce” połączeniu Warszawa-Grodzisk, ze względu na polskie podłoże projektu i wyjście pomysłu od dwóch polskich finansistów, a nie od niemieckiego mineraloga…

 

 

 

 

 

Partner Fundacji Sztuka Dla Polski