„Funkcjonowanie transportu kolejowego jest nadal niezadowalające ze względu na ograniczenia ruchu oraz zdegradowaną infrastrukturę – stwierdza „Sprawozdanie krajowe – Polska 2016 r.” przygotowane przez Komisję Europejską.
Komisja Europejska w sprawozdaniu wskazuje, że:
• zaledwie około połowa z ok. 19 000 km użytkowanych linii kolejowych jest w dobrym stanie technicznym,
• znaczna część ludności nie ma dostępu do blisko zlokalizowanego i przystępnego cenowo publicznego transportu kolejowego,
• w Polsce są relatywnie wysokie opłaty za dostęp do infrastruktury,
• występuje odmienna konstrukcja prawna organów zarządzających kolejami i drogami, co przyczynia się do trudności sektora kolejowego w uzyskiwaniu państwowych gwarancji finansowych oraz elastyczności niezbędnej do finansowania projektów kolejowych,
• mają miejsce znaczne opóźnienia w realizacji projektów inwestycyjnych w infrastrukturze. KE wskazuje na: opóźnienia w planowaniu i opracowywaniu przetargów, niską jakość dokumentacji przetargowej, udzielanie zamówień publicznych wyłącznie na podstawie kryterium ceny oraz niedociągnięcia w zakresie nadzoru i egzekwowania umów. Nie da się ukryć, że są to te same, sygnalizowane od lat bolączki PKP PLK S.A. Można to krótko podsumować: powtarzają się ciągle te same problemy tj. daleka od optymalnej jakość przygotowania projektów inwestycyjnych, procedura wyboru dostawcy i nadzoru nad realizacją.
Wszystkie wymienione czynniki obniżają konkurencyjność transportu kolejowego w stosunku do innych form transportu zbiorowego, jak też do transportu samochodowego. Dodatkowo, niski poziom rozpowszechnienia transportu kolejowego powoduje wzrost negatywnych skutków dla środowiska w postaci emisji gazów cieplarnianych, zanieczyszczenia powietrza i hałasu.
Słabość infrastruktury kolejowej jest widoczna zwłaszcza w przypadku przewozów towarowych. Trudno jest konkurować skutecznie z transportem towarowym samochodowym, kiedy średnia prędkość handlowa pociągów towarowych przemieszczających się po polskiej sieci kolejowej wynosi 27 km/h (2015 r.).
Powyższe wnioski Komisji Europejskiej dotyczą stanu obecnego, znamienne jest że perspektywy na przyszłość nie wyglądają bardziej różowo. Dysproporcja rozwojowa w zakresie infrastruktury drogowej i kolejowej może się pogłębiać, gdyż w obowiązujących krajowych programach transportowych zdaniem KE widać ciągły brak równowagi w zakresie rozwoju transportu kolejowego i drogowego. W przyjętym niedawno Programie Budowy Dróg Krajowych na lata 2014–2023 na budowę dróg przeznaczono około 40 mld euro, natomiast w Krajowym Programie Kolejowym na lata 2014–2023 na inwestycje kolejowe przeznaczono tylko około 16 mld euro.