Większość z nas postrzega kolej i drogi przez pryzmat rozkładów jazdy i komfortu podróży pasażerskiej. Tymczasem w dobie zagrożeń hybrydowych transport – zarówno pasażerski, jak i towarowy – to znacznie więcej niż infrastruktura. To strategiczny system operacyjny państwa, którego bity są dziś tak samo ważne jak beton i stal. Jeśli nie zbudujemy dla niego spójnego, cyfrowego pancerza, nasz system logistyczny może zostać sparaliżowany bez jednego strzału
.
- Fundament „Smart” to „Secure”: cyfryzacja bez cyberbezpieczeństwa nie tworzy realnej wartości. Inteligentny transport musi być przede wszystkim transportem odpornym.
- Infrastruktura podwójnego zastosowania (dual-use): transport towarowy i pasażerski pełni kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa państwa, jako element cywilno-wojskowego systemu zaopatrzenia.
- Jedność systemów IT i OT: ochrona systemów biurowych musi być zsynchronizowana z ochroną systemów sterowania ruchem (SRK) i automatyki logistycznej.
- Edukacja i kompetencje: niezbędny jest systemowy nacisk na kształcenie kadr łączących inżynierię transportu z zaawansowaną wiedzą o cyberzagrożeniach.
- Ochrona łańcuchów dostaw: cyberbezpieczeństwo to kluczowy warunek ciągłości przepływu towarów i funkcjonowania całego ekosystemu gospodarczego.
Współczesna architektura bezpieczeństwa narodowego wymaga odejścia od postrzegania transportu wyłącznie przez pryzmat przewozów pasażerskich. Jako infrastruktura krytyczna o podwójnym zastosowaniu (dual-use), transport towarowy i logistyka stanowią dziś strategiczny system operacyjny państwa – kręgosłup bezpieczeństwa i gospodarki. W tej rzeczywistości warstwa fizyczna i informatyczna są od siebie nierozerwalnie zależne
Cyberbezpieczeństwo: warunek konieczny innowacji
W swoich publikacjach i wystąpieniach konsekwentnie podnoszę tezę: jeśli transport ma być „smart”, musi być też „secure”. Nowoczesne technologie, takie jak Internet Rzeczy (IoT), Big Data w logistyce czy automatyzacja procesów przeładunkowych, znacząco zwiększają powierzchnię ataku. Każdy nowy system – od zarządzania taborem towarowym po inteligentne systemy sterowania – bez odpowiedniego pancerza cyfrowego staje się potencjalnymi wrotami dla agresora. Dane systemów sterowania ruchem (SRK) i zarządzania łańcuchem dostaw są dziś równie ważne jak fizyczny stan torów.
Nierozerwalność ochrony: fizyczność i cyfra jako jedność
Największym błędem strategicznym jest rozdzielanie bezpieczeństwa fizycznego od cyfrowego. W praktyce to jeden obszar odpowiedzialności. Incydent hybrydowy nie wybiera – może zacząć się od fizycznego naruszenia infrastruktury (np. szafy sterowniczej), by poprzez zainfekowane urządzenie końcowe sparaliżować ruch pociągów i przepływ towarów w całym kraju.
Podobne scenariusze były już obserwowane w Europie i regionie: w Danii w 2022 r. incydent cyberbezpieczeństwa u zewnętrznego dostawcy doprowadził do czasowego wstrzymania ruchu kolejowego i zakłóceń operacyjnych systemów cyfrowych, w Niemczech w 2022 r. odnotowano poważne zakłócenia w funkcjonowaniu systemów kolejowych i logistycznych wynikające z awarii i incydentów IT, które ujawniły podatność infrastruktury sterowania, a na Ukrainie od 2022 r. infrastruktura transportowa i kolejowa pozostaje stałym celem cyberataków i działań hybrydowych, przy czym szczególnie znaczącym przykładem był cyberatak w marcu 2025 r. na Ukrzaliznytsia, który sparaliżował systemy sprzedaży biletów i kanały cyfrowe operatora kolejowego, pokazując bezpośredni wpływ incydentów IT na funkcjonowanie transportu. Dodatkowo, analizy ENISA z 2024 r. wskazują sektor kolejowy jako jeden z najczęściej atakowanych elementów infrastruktury krytycznej w Europie, z rosnącą liczbą incydentów wpływających na ciągłość działania systemów transportowych.
Prawdziwa odporność (resilience) wymaga integracji systemów IT z automatyką przemysłową (OT). Tylko takie spójne podejście gwarantuje ciągłość działania infrastruktury krytycznej.
Operatorzy logistyczni jako platformy alertowe
Operatorzy logistyczni mogą pełnić rolę platform wymiany informacji o zagrożeniach cybernetycznych. Pozwala to uczestnikom rynku na skuteczne i szybkie reagowanie na zagrożenia, zanim przerodzą się w paraliż systemu dostaw. Jednak żadna technologia nie zastąpi kompetentnych ludzi. Dlatego kluczowe jest kształcenie specjalistów, którzy rozumieją specyfikę transportu i potrafią operować na styku inżynierii oraz cyberprzestrzeni. To inwestycja w długoterminową odporność państwa.
Podsumowanie
Transformacja cyfrowa transportu to szansa na budowę nowoczesnego państwa, ale jej fundamentem musi być bezpieczeństwo oparte na zintegrowanym systemie ochrony. Spójna i kompatybilna ochrona infrastruktury fizycznej oraz informatycznej to jedyna droga, by nasz strategiczny system operacyjny pozostał stabilnym fundamentem suwerenności i bezpieczeństwa narodowego – zarówno w obszarze przewozów pasażerskich, jak i kluczowej dla gospodarki logistyki towarowej.
*Autor jest adiunktem i nauczycielem akademickim, w latach 2020-2024 był członkiem Zarządu PKP S.A. (Grupa PKP) odpowiedzialnym za strategię, był też przewodniczącym Rady Polityki IT Grupy PKP i PLK