Dzięki wsparciu Funduszy Europejskich w całej Polsce realizowane są inwestycje, które poprawiają dostępność infrastruktury kolejowej – dworców, peronów i systemów obsługi pasażerów. Coraz więcej osób, w tym pasażerowie z ograniczoną mobilnością, zyskuje możliwość wygodnego i samodzielnego korzystania z kolei. To nie tylko podnosi komfort podróżowania, ale przede wszystkim otwiera przed milionami mieszkańców realny dostęp do tego środka transportu.
O tym, jak skutecznie poprawiać sytuację pasażerów, rozmawiali uczestnicy warsztatów „Fundusze UE na infrastrukturę pasażerską – perony i dworce w projektach rozliczanych ze wsparciem Funduszy Europejskich. Wydarzenie zorganizowało Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT) we współpracy z Fundacją ProKolej. W debacie wziął udział Jan Szyszko, wiceminister funduszy i polityki regionalnej.
Było to kolejne spotkanie z cyklu warsztatów skierowanych do przedstawicieli samorządów, zarządców infrastruktury oraz operatorów kolejowych, projektantów i ekspertów branżowych. W gronie kilkudziesięciu uczestników omawiano m.in.:
- aktualne trendy w projektowaniu nowoczesnej infrastruktury pasażerskiej,
- możliwości finansowania inwestycji w dostępność ze środków unijnych,
- założenia i efekty Programu budowy i modernizacji przystanków kolejowych,
- kierunki rozwoju w ramach Programu Inwestycji Dworcowych na lata 2024–2030.
Warsztaty były także przestrzenią do wymiany dobrych praktyk, dyskusji i networkingu. Podkreślono, że dostępność nie jest luksusem, lecz koniecznością — podstawą równego uczestnictwa wszystkich obywateli w życiu społecznym i gospodarczym.
Czym jest dostępność
Nowoczesny transport kolejowy to nie tylko szybkie pociągi i efektowne dworce. To przede wszystkim spójna, dostępna i zrównoważona sieć połączeń, która łączy regiony. A także przeciwdziała wykluczeniu transportowemu i odpowiada na potrzeby zmieniającego się społeczeństwa – starzejącego się, migrującego i coraz bardziej świadomego ekologicznie.
Dostępność oznacza możliwość swobodnego, samodzielnego i bezpiecznego korzystania z transportu publicznego przez wszystkie osoby. Nie ma znaczenia ich wiek, sprawność fizyczna czy poziom mobilności. To kluczowy element walki z wykluczeniem społecznym, ale też ogromna szansa gospodarcza. To dlatego, że dobra komunikacja umożliwia aktywność zawodową, edukacyjną i społeczną milionom osób, które dotychczas były wykluczone komunikacyjnie.
Uczestnicy spotkania zwrócili uwagę na to, że systematycznie będą rosły potrzeby osób z ograniczoną mobilnością. To głównie dlatego, że społeczeństwo się starzeje. Odpowiedzią na te wyzwania są konkretne rozwiązania infrastrukturalne: windy, pochylnie, kontrastowe oznaczenia, systemy informacji pasażerskiej. A także udogodnienia sensoryczne oraz dostosowane kasy i automaty biletowe. Trzeba też pamiętać o odpowiednim planowaniu przestrzennym, które uwzględnia integrację kolei z innymi środkami transportu.
Podsumowanie
CUPT, jako instytucja pośrednicząca w dystrybucji środków unijnych, od lat wspiera beneficjentów w realizacji projektów ukierunkowanych na poprawę dostępności infrastruktury pasażerskiej. W latach 2007–2020, przy wsparciu Funduszy Europejskich, kolejarze zmodernizowali niemal 110 dworców na terenie całego kraju. Środki przeznaczone na ten cel pochodziły z:
- 438,3 mln zł – POIiŚ 2007–2013 (działanie 7.1),
- 691 mln zł – POIiŚ 2014–2020 (działania 5.1 i 5.2),
- 103,6 mln zł – Program Polska Wschodnia 2014–2020 (działanie 3.1).
Dzięki tym inwestycjom powstały nowoczesne perony, windy i pochylnie ułatwiające dostęp do pociągów. Kolejarze zbudowali również parkingi, systemy informacji pasażerskiej i sprzedaży biletów przyjazne osobom z niepełnosprawnościami. Przebudowa dworców zwiększyła ponadto atrakcyjność przestrzeni publicznych jak również jakość środowiska miejskiego.
Co przed nami
W nowej perspektywie finansowej 2021–2027, w ramach Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) oraz Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej (FEPW), zaplanowano ponad 400 mln zł na kontynuację działań związanych z dostępnością.
Do końca września 2025 r. trwa nabór wniosków w ramach priorytetu FENX.04 – Wsparcie sektora transportu z Funduszu Spójności. Obecnie dofinansowanie otrzymały już cztery projekty, w ramach których kolej wybuduje lub zmodernizuje 10 swoich dworców.
W ramach działania FEPW.04.02 – Ponadregionalna infrastruktura kolejowa, blisko 100 mln zł zostanie przeznaczone na inwestycje dworcowe w Polsce Wschodniej. Wśród już podpisanych umów znalazły się:
- dworzec w Chełmie – ponad 26 mln zł dofinansowania z UE,
- dworzec w Rzeszowie – ponad 30 mln zł dofinansowania z UE.
W IV kwartale 2025 r. CUPT otrzyma wniosek o dofinansowanie przebudowy dworca w Żyrardowie.
Inwestycja w przyszłość
Zapewnienie dostępności transportu kolejowego to nie tylko poprawa komfortu podróży. To działanie o znaczeniu strategicznym – wspierające rozwój lokalnych węzłów przesiadkowych, promujące mobilność niskoemisyjną oraz zwiększające spójność terytorialną i społeczną.
To także impuls rozwojowy dla regionów i realna szansa na budowę nowoczesnego systemu komunikacyjnego, który odpowiada na potrzeby wszystkich użytkowników – dziś i w przyszłości.