Przejazdy, szczególnie kategorii D, powinny zostać wyposażone w systemy inteligentnego monitoringu. To jeden z głównych wniosków po spotkaniu Zespołu do spraw monitorowania poziomu bezpieczeństwa sektora kolejowego w Polsce, który działa przy Prezesie Urzędu Transportu Kolejowego. Członkowie Zespołu dyskutowali o stanie bezpieczeństwa na przejazdach kolejowo-drogowych.
Kategoria D – to najliczniejsza grupa przejazdów kolejowo-drogowych w Polsce. Dochodzi na nich do największej liczby wypadków. W tym roku było ich już 92. Instytucje, których przedstawiciele wzięli udział w posiedzeniu, mają miesiąc, by przedstawić plan działań, które wpłyną na poprawę bezpieczeństwa na styku systemu transportu drogowego i kolejowego.
Prezes Urzędu Transportu Kolejowego (UTK), dr hab. inż. Ignacy Góra zwołał nadzwyczajne posiedzenie Zespołu w odpowiedzi na serię wypadków, do których doszło w ostatnim czasie na przejazdach.
W spotkaniu, poza przedstawicielami UTK, wzięli udział m.in. wiceminister infrastruktury Piotr Malepszak, wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha, zastępca dyrektora Biura Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Bartosz Nieścior, a także przedstawiciele MSWiA, MEN, GITD, Prokuratury Krajowej, PKBWK, SOK, Komendy Głównej Policji, PKP PLK S.A., przewoźników kolejowych, uczelni wyższych i związków zawodowych.
Innowacyjne systemy
Z uwagi na tak wysoką liczbę wypadków na przejazdach kolejowo-drogowych prezes UTK zaproponował wyposażenie ich w systemy inteligentnego monitoringu. Oprócz zarejestrowania naruszenia przepisów będzie generował dla organów ścigania gotową informację o tym naruszeniu. Informacja będzie zawierać m.in. numer rejestracyjny pojazdu, co ułatwi ustalenie sprawcy zdarzenia i ukaranie go mandatem karnym.
Funkcjonalność systemów została już przetestowana na poligonach doświadczalnych. W Polsce są podmioty, które mogą je wdrażać od zaraz. Możliwości tych systemów są analogiczne do rozwijanego systemu Red Light, ale umożliwiają zastosowanie także na najsłabiej strzeżonych przejazdach kategorii D.
Zmiany w prawie
Dla skutecznego funkcjonowania nowego systemu niezbędne jest doprecyzowanie ram prawnych. Prezes UTK już w 2025 r. przekazał do Ministerstwa Infrastruktury propozycje zmian legislacyjnych w ustawie Prawo o ruchu drogowym oraz ustawie o drogach publicznych. W opinii szefa UTK zmiany powinny objąć:
- rozszerzenie kompetencji GITD,
- rozdzielenie kompetencji między GITD i zarządcę infrastruktury kolejowej,
- określenie zakresu rejestracji danych,
- określenie warunków technicznych przez GITD,
- wejście zarządcy infrastruktury kolejowej w niektóre obowiązki zarządcy drogi,
- finansowanie projektu,
- zapewnienie funkcjonowania stacjonarnych urządzeń rejestrujących przez zarządcę infrastruktury kolejowej.
Zawodowi kierowcy również powinni być edukowani. Ta edukacja musi mieć wymiar praktyczny. Wiedza maszynisty jest weryfikowana, jest szkolony okresowo. Uważam, że kierowcy zawodowi również powinni być objęci takimi szkoleniami. Ale nie tylko kierowcy zawodowi. Weryfikacja tej wiedzy w czasie egzaminu państwowego to coś, co jest nam potrzebne. Bez tego nie poprawimy bezpieczeństwa na obszarze drogowym i kolejowym – powiedział dr hab. inż. Ignacy Góra, prezes Urzędu Transportu Kolejowego.
Współpraca to konieczność
Przedstawiciele wszystkich instytucji uczestniczących w posiedzeniu podkreślili, że poprawa bezpieczeństwa wymaga skoordynowanego współdziałania wielu podmiotów. Analizy pokazują, że same kampanie społeczne przynoszą jedynie ograniczony skutek, dlatego konieczne jest łączenie rozwiązań technologicznych z egzekwowaniem przepisów oraz edukacją.
Uczestnicy posiedzenia zostali zobowiązani do przedstawienia w ciągu najbliższych czterech tygodni wniosków obejmujących propozycje działań, ze szczególnym uwzględnieniem własnych obszarów, które zasilą wspólny plan poprawy bezpieczeństwa na styku kolei i dróg.
Statystyki
W tym roku, do 10 września, na liniach kolejowych doszło do 426 wypadków, z czego 143 (34%) stanowiły wypadki na przejazdach kolejowo-drogowych i przejściach. W tych ostatnich zginęły 33 osoby, a 14 zostało ciężko rannych (dane o liczbie wypadków i ofiar mogą ulec zmianie – niektóre zdarzenia po zakończeniu postępowań mogą zostać zakwalifikowane jako samobójstwa).
Według danych PKP PLK S.A. w samym roku 2026 doszło do 662 incydentów na przejazdach kolejowo drogowych oraz 2 831 sytuacji potencjalnie niebezpiecznych.
Liczba wypadków na przejazdach kategorii D, w porównaniu z wypadkami na przejazdach i przejściach pozostałych kategorii, jest nieproporcjonalnie wyższa. To właśnie przejazdów kategorii D jest w Polsce najwięcej. Są one wyposażone jedynie w krzyż św. Andrzeja, ewentualnie krzyż św. Andrzeja i znak STOP. W 2025 r. doszło na nich do 107 wypadków (tyle samo było w 2024 r.). W tym roku tych zdarzeń było już 92 (stan na 11 września 2026 r.).