Pociągi wożą mniej kruszyw, paliw, węgla i zbóż, a jednocześnie brakuje nowych grup ładunków, które mogłyby zastąpić zwłaszcza węgiel. O trendach w przewozach towarowych na polskiej kolei mówi podsumowanie pierwszego kwartału 2025 r. Raport opracował Urząd Transportu Kolejowego.
Mniej węgla i kruszyw w wagonach. Początek 2025 roku nie przyniósł przełomu w sektorze kolejowych przewozów towarowych – w I kwartale tego roku przewieziono jedynie 52,19 mln ton masy. Najlepszy w pierwszym kwartale był marzec, ale przewozy i tak spadły o 2 mln ton rok do roku, a teraz UTK pokazuje bardziej szczegółowe informacje i analizy.
Dane o strukturze ładunków pozwalają dostrzec sygnały głębszych zmian, które wiążą się zarówno z kondycją krajowej gospodarki, jak i europejskimi trendami w logistyce.
Transformacja energetyczna, cyfryzacja logistyki, a także rosnące znaczenie transportu intermodalnego wpływają na przebudowę struktur przewozowych. Dla Polski oznacza to nie tylko konieczność adaptacji infrastrukturalnej i technologicznej, ale też potrzebę strategicznego zarządzania przewozami w kontekście międzynarodowym. Wydajna kolej towarowa – niezależnie od wahań koniunkturalnych – pozostaje kluczowym elementem zarówno krajowego systemu transportowego, jak i polityki klimatycznej i gospodarczej Unii Europejskiej – ocenia dr inż. Ignacy Góra, prezes Urzędu Transportu Kolejowego.
Struktura masy bez zmian
Z danych UTK wynika, że wolumen przewozów spadł, ale struktura dominujących grup towarowych pozostała w I kwartale tego roku relatywnie stabilna. Największy udział w przewozach kolejowych wciąż mają surowce energetyczne – przede wszystkim węgiel kamienny, brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny. Stanowiły one ponad 31,2% całkowitej masy przewiezionych towarów.
Węgiel kamienny osiągnął wynik 15,87 mln ton, co oznacza niewielki spadek względem I kwartału 2024 r. (16,11 mln ton). Ten wynik utrzymuje jednak grupę ładunków węgiel kamienny, brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny (z wolumenem blisko 16,3 mln ton) na pozycji lidera pod względem masy. W pracy przewozowej grupa ta w I kwartale odpowiadała za 19,6% rynku.
Trend spadkowy w przewozach węgla widzimy już od wielu lat. Póki co sektor kolejowy nie potrafi znaleźć innych produktów na rynku, które mógłby wozić zamiast węgla. To jeden z głównych czynników, który powoduje, że na kolei wozi się mniej ładunków.
Rudy – lider pracy przewozwej
Drugą kluczową kategorią są rudy metali oraz inne produkty przemysłu wydobywczego – 13,59 mln ton. Stanowią one ponad 26% całkowitej masy przewozów. To wartość zbliżona do wyniku z I kwartału ubiegłego roku (13,4 mln ton). Grupa rudy metali oraz inne produkty przemysłu wydobywczego zdobyła 27% udziału na rynku według pracy przewozowej. Czyli ten segment utrzymał pozycję lidera rynku, gdyż już w 2024 roku węgiel stracił pozycję lidera rynku kolejowego pod względem wykonanej pracy przewozowej na rzecz rud metali i innych produktów górnictwa.
W tej kategorii ładunków w okresie styczeń – marzec 2025 r. 81% masy stanowiły kruszywa (w tym piasek, żwir, gliny) o łącznej masie 11,01 mln ton. To o ponad 2 mln ton mniej niż w IV kwartale 2024 r. Niższe przewozy kruszyw w I kwartale są zjawiskiem cyklicznym (wynika ono z mniejszego zapotrzebowania o tej porze roku), lecz tak duży spadek negatywnie wpływa na kondycję branży transportowej.
W grupie rudy metali oraz inne produkty przemysłu wydobywczego stabilny poziom utrzymuje masa podgrupy rud żelaza – od 4 kwartałów jest to około 1,5 mln ton w każdym z nich (w I kwartale 2025 r. 1,55 mln ton).
Paliwa i chemia
Mniej węgla i kruszyw w wagonach. Produkty rafinacji ropy naftowej i gazy przemysłowe odpowiadały za 13,3% całkowitej masy przewozów w I kwartale 2025 r., osiągając 6,94 mln ton. To wynik niższy niż w I kwartale 2024 r., jak też w końcówce 2024 r. Ich udział w pracy przewozowej to 19,6%. Dla podgrupy produkty rafinacji ropy naftowej wyniki były zbliżone do IV kwartału 2021 r. i I kwartału 2022 r.
W ostatnim czasie stosunkowo dużą stabilnością wykazuje się grupa chemikalia, tworzywa sztuczne i paliwa jądrowe – z wynikiem 2,73 mln ton (wobec 2,78 mln ton rok wcześniej). Co istotne, udział tej kategorii w pracy przewozowej wzrósł do 6,45%, zaś w masie przekroczył 5% (5,2%) – podobnie jak w I kwartale ubiegłego roku.
Na uwagę zasługują także ładunki z grupy nieidentyfikowalnych – czyli takich, które nie mogą zostać jednoznacznie przypisane do żadnej klasyfikacji, np. kontenery, przesyłki zbiorcze lub ładunki intermodalne. W I kwartale 2025 r. przewieziono ich 5,25 mln ton, co daje 10,07% udziału w całkowitej masie. Ich udział w pracy przewozowej wyniósł natomiast aż 13,13%. Udział tych towarów w przewozach kolejowych jest dość stabilny.
Szczegółowe informacje wraz z pełnym zakresem statystyk w temacie grup dostępne są na stronie Dane kolejowe w zakładce Przewozy towarowe, Grupy towarowe.