Dwie dekady temu w fabryce PESY powstał pierwszy tramwaj. Trafił on do Elbląga. Od tamtej pory bydgoska fabryka wyprodukowała niemal tysiąc pojazdów, które jeżdżą w ponad 20 miastach w Polsce i Europie.
Segment tramwajowy (LRV – Light Rail Vehicles) jest jednym ze znaków firmowych bydgoskiej spółk. Właśnie teraz mija 20 lat produkcji tramwajów PESA. Dla spółki wejście w ten segment było naturalnym rozwinięciem kompetencji, które PESA zbudowała wcześniej na rynku pojazdów szynowych. Marcin Grzyb, Dyrektor Sprzedaży LRV w PESA i Krzysztof Kobus, Szef Sprzedaży LRV na rynek polski, przypominają, że pierwszym krokiem była w 2003 r. modernizacja tramwajów 805Na dla Bydgoszczy. Ten kontrakt pozwolił zespołowi konstrukcyjnemu poznać specyfikę pojazdu miejskiego.
Zmodenizowany w fabryce pESA Tramwaj 805 Na (Fot. MZK w Bydgoszczy)
Warto podkreślić kontekst tamtej decyzji: rynek polski był wtedy zdominowany przez konstrukcje wysokopodłogowe z lat 70. i 80., a miasta dopiero zaczynały myśleć o taborze w pełni dostępnym dla osób z ograniczoną mobilnością. PESA postawiła od razu na 100% niskiej podłogi i to okazało się decyzją, która ukształtowała cały późniejszy rozwój firmy w tym segmencie – mówi Marcin Grzyb, Dyrektor Sprzedaży LRV w PESA.
Przełomem był natomiast rok 2005, gdy spółka zdobyła równolegle pierwsze zamówienia na fabrycznie nowe tramwaje niskopodłogowe. Były to trójczłonowe pojazdy 121N dla Elbląga. Następnie w 2006 roku PESA zawarła kontrakty na dostawy pięcioczłonowych tramwajów 120N dla Warszawy oraz 122N dla Łodzi. Tę rodzinę pojazdów nazwano „Tramicus”.
Pierwszy tramwaj 121N w barwach Elbląga miał premierę zaledwie rok od zawarcia umowy. Stało się to we wrześniu 2006 r. na targach InnoTrans w Berlinie i jeszcze w tym samym miesiącu trafił do klienta. Stąd liczy się 20-letnią obecność PESA na rynku tramwajowym.
Produkcja pierwszych tramwajów w Bydgoszczy dla Elbląga (Fot. PESA)
Co ważne, bydgoska spółka od razu zdobyła się na samodzielność w produkcji pojazdów w segmencie LRV.
To był od początku i pozostaje w 100% własny projekt bez licencji, bez transferu technologii od innego partnera – podkreśla Krzysztof Kobus, Szef Sprzedaży LRV w PESA na rynek polski.
Tysiąc tramwajów
20 lat produkcji tramwajów PESA przekłada się na blisko 1000 tramwajów dostarczonych na rynek. Trafiły one do ponad 20 miast w Europie, w tym do czterech stolic: Warszawy, Kijowa, Sofii oraz Tallina. Tramwajami marki PESA jeżdżą mieszkańcy 12 z 14 polskich miast, które posiadają sieć tramwajową.
W realizacji mamy obecnie kontrakty obejmujące ponad 150 pojazdów, a dodatkowo prawie 100 kolejnych tramwajów zabezpieczonych jest prawem opcji. Odbiorcami są m.in. Kraków, Gdańsk, Bydgoszcz, Toruń, Gorzów Wielkopolski i Tramwaje Śląskie. Do tego dochodzi portfel przejętej spółki HeiterBlick czyli kontrakty dla niemieckich miast takich jak Lipsk, Dortmund i Würzburg – precyzuje dyrektor Marcin Grzyb.
Z informacji przekazanej przez dyrektorów PESA Bydgoszcz przez 20 lat powstało kilka generacji miejskich, lekkich pojazdów szynowych i kilkanaście typów konstrukcyjnych. Jest ich tak dużo, gdyż każdy typ jest „szyty na miarę”. Producent dostosowuje każdą konstrukcję do wymagań konkretnego miasta, czyli głównie do rozstawu toru i skrajni.
O tej rozmaitości świadczy też długość tramwajów produkowanych przez PESA Bydgoszcz. Najdłuższym tramwajem w portfolio spółki i jednocześnie najdłuższym tramwajem w Polsce będzie pięcioczłonowy pojazd dla Gdańskich Autobusów i Tramwajów. Będzie miał on niespełna 47 metrów. PESA wygrała w lipcu przetarg na dostawę 20 dwukierunkowych pojazdów, każdy o pojemności 321 pasażerów, w tym 100 na miejscach siedzących, z siedmioma parami drzwi na stronę. Najprawdopodobniej we wrześniu dojdzie do podpisania tej umowy.
Wcześniejszy rekordzista Polski to również konstrukcja made in PESA: ponad 42-metrowy „Krakowiak” dla Krakowa. A nowe krakowskie Twisty 3.0 będą miały ponad 43 metry. Zaś jednymi z najkrótszych tramwajów jest trójczłonowy SWING dla miasta Bydgoszcz (19,25 m) oraz Jazz dla Tramwajów Warszawskich (19,3 m)
Ta rozpiętość od 19 do niemal 47 metrów to najlepsza ilustracja elastyczności naszych platform. Jesteśmy w stanie obsłużyć zarówno niewielkie jak i rozwijające się sieci tramwajowe, a także sprostać wymaganiom dużych europejskich aglomeracji o dużych potokach pasażerskich – zaznacza Krzysztof Kobus.
Nowe tramwaje z Bydgoszczy dla Gdańska…
…i dla Krakowa (mat. PESA – wizualizacja)
Rodziny tramwajów
Największym pojedynczym odbiorcą w całej 20-letniej historii są Tramwaje Warszawskie. Stolica kupowała pojazdy na podstawie pięciu umów zawartych w latach 2006 – 2015, w sumie do stolicy trafiło 281 pojazdów. Duże floty jeżdżą też m.in. w Bydgoszczy, Gdańsku oraz Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. A aktualnie największe zamówienia realizowane są dla Krakowa i właśnie dla GZM – w czerwcu Tramwaje Śląskie oficjalnie zaprezentowała pierwszy nowy tramwaj, który wyprodukowała dla nich PESA, a są to pojazdy typu 2017N. Za granicą najwięcej tramwajów zamówiły stolice: Bułgarii – Sofia oraz Ukrainy – Kijów.
20 lat produkcji tramwajów PESA oznacza także i to, że przez lata wypuściła na rynek różne typy i modele lekkich pojazdów szynowych. Główne rodziny pojazdów LRV to:
- Tramicus — pierwsza generacja tramwajów, odbiorcy to: Elbląg, Warszawa, Bydgoszcz, Łódź.
- Swing — najliczniejsza rodzina tramwajów licząca blisko 500 sztuk dla takich miast jak Warszawa, Bydgoszcz, Gdańsk, Łódź, Szczecin, Toruń, a także Sofia (Bułgaria), Kluż-Napoka, Jassy (Rumunia) i Segedyn (Węgry).
- Fokstrot — konstrukcja na rozstaw 1524 mm dedykowana na rynki wschodnie.
- Jazz i Jazz Duo — oparta o tzw. wózki bezosiowe dla takich miast jak Warszawa i Gdańsk.
- Twist — oparta o wózki skrętne dla takich miast jak Częstochowa, Metropolia Górnośląsko-Zagłębiowska, Wrocław, Gorzów Wielkopolski, Krajowa (Rumunia), Tallin (Estonia), a także najdłuższy dotąd tramwaj w Polsce, „Krakowiak”.
- Twist 3.0 — najnowsza generacja, dla Krakowa i Gdańska i oferowana w najnowszych postępowania przetargowych.
Rodziny produktowe dają wspólną bazę techniczną, ale każde miasto dostaje pojazd zaprojektowany pod swoją infrastrukturę i profil eksploatacji. Dzięki tak znacznej flocie i eksploatacji w różnorodnych warunkach klimatycznych posiadamy cenne doświadczenia, które możemy przełożyć na optymalne rozwiązania techniczne oferowane w najnowszych produktach – wyjaśnia dyrektor Krzysztof Kobus.
Swing – najliczniejsza rodzina tramwajów PESA (Fot. Tramwaje Warszawskie/Wojciech Surdziel)
Kraj i zagranica
Okazuje się, że z blisko tysiąca dostarczonych dotąd tramwajów na rynek polski trafiło 725 pojazdów, a eksport to 264 sztuki. Czyli mniej więcej 70% tramwajów zamówili odbiorcy krajowi, a 30% zagraniczni. Ta proporcja jednak wyraźnie się zmienia, czego najdobitniejszym przejawem jest akwizycja spółki PESA w Niemczech , która kupiła zakład HeiterBlick – bydgoski potentat dopiął tę transakcję na początku wakacji.
Przejęcie zakładu w Lipsku daje nam bezpośredni dostęp do największego rynku tramwajowego w Europie. Kierunek jest jasny: udział eksportu w segmencie tramwajowym będzie w kolejnych latach rósł – podkreśla Marcin Grzyb, Dyrektor Sprzedaży LRV w PESA.
Okazuje się też, że segment tramwajowy stanowi znaczną część portfela zamówień całej Grupy PESA. Wszystkie podpisane kontrakty przekraczają wartość 15 mld zł i obejmują cztery segmenty: pojazdy kolejowe, lokomotywy i wagony, tramwaje oraz aftersale (obsługa klienta po zakupie). Natomiast sama część tramwajowa ma 30% udział z pozyskiwanych kontraktów.
Zakład HeiterBlick w Lipsku (Fot. PESA)