Stacja Muzeum otworzyła dzisiaj wyjątkową wystawę na której znalazło się m.in. 11 eksponatów z kolekcji przedwojennego Muzeum Komunikacji, które podczas II wojny światowej zrabowali Niemcy. I teraz udało się je odzyskać.
Na wystawie „Dziedzictwo Odzyskane” po raz pierwszy publicznie zaprezentowano 11 zabytków. Są to miniatury prezentujące zakłady, tabor i rozwiązania techniczne stosowane na przedwojennej kolei. Obiekty stały przed wojną w salach Muzeum Komunikacji w Warszawie. Obiekty, zrabowane podczas II wojny światowej przez Niemców, zostały odnalezione w zbiorach Deutsches Technikmuseum w Berlinie, I powróciły do Polski nieco ponad tydzień temu – 4 sierpnia – po ponad 80 latach.
To pierwszy od zakończenia II wojny światowej skutecznie przeprowadzony zwrot obiektów należących do Muzeum Komunikacji.
Do Polski powróciło 11 miniaturowych eksponatów kolejowych z przedwojennego Muzeum Komunikacji w Warszawie, które od dziś będą prezentowane i dostępne dla zwiedzających w Stacji Muzeum w Warszawie. To kolejny sukces restytucyjny Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które podejmuje wszelkie możliwe działania, aby odnaleźć i przywrócić do macierzystych kolekcji polskie dobra kultury zrabowane i zaginione podczas II wojny światowej– powiedział Maciej Wróbel, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego.
I dodał:
Od 2008 roku do Polski wróciło 919 obiektów z 14 krajów w wyniku zakończenia 153 spraw, w tym w 2025 roku – 101 obiektów w ramach 25 spraw restytucyjnych, a w 2026 roku – 36 obiektów w wyniku 16 spraw. Ich odzyskanie nie byłoby możliwe, gdyby nie praca zespołowa wielu osób: pracowników Ministerstwa, muzealników, badaczy, historyków sztuki, konserwatorów zabytków. To dzięki ich pracy, ich zaangażowaniu w proces restytucji polskie dziedzictwo wraca do domu, za co bardzo dziękuję.
Cenne zabytki
Wśród odzyskanych eksponatów znalazły się m.in. model aerodynamicznej lokomotywy parowej z 1934 roku oraz fragment modelu wagonu aerodynamicznego z oryginalną międzywojenną kolorystyką. A także miniatura nasycalni podkładów, jak również wzór kotła parowozu. Widzowie mogą też podziwiać projekt mostu (wiaduktu) kolejowego.
Model nasycalni podkładów kolejowych (Fot. MKiDN/ Danuta Matloch)
Wzór drewnianego wiaduktu / mostu kolejowego
Model opływowej lokomotywy
Część modelu opływowego wagonu osobowego
Należy podkreślić, że muzealia są cennym świadectwem rozwoju polskiej techniki kolejowej i osiągnięć polskich inżynierów.
Powrót tych bezcennych eksponatów do Warszawy po ponad 80 latach jest wydarzeniem o wyjątkowym znaczeniu dla naszego dziedzictwa kulturowego. Odzyskujemy nie tylko cenne muzealia, ale także fragment historii polskiej techniki, nauki i transportu, który przez dekady pozostawał poza granicami kraju. Jesteśmy dumni, że Stacja Muzeum może dziś przywracać pamięć o dokonaniach kolejnych pokoleń polskich inżynierów i udostępniać odzyskane skarby mieszkańcom Mazowsza i gościom z całej Polski – podkreśla Adam Struzik, marszałek województwa mazowieckiego.
Udana restytucja
Odzyskanie eksponatów było efektem wieloletnich badań proweniencyjnych prowadzonych w Polsce i Niemczech. W 2025 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczęło formalną procedurę restytucyjną, zakończoną przekazaniem jedenastu muzealiów Polsce w 2026 roku.
To nie jest po prostu powrót jedenastu muzealiów. Do Warszawy wróciły eksponaty z kolekcji jednego z najważniejszych muzeów II Rzeczypospolitej, które dokumentowało rozwój polskiej komunikacji i osiągnięcia naszych inżynierów. Przed wojną Muzeum Komunikacji zgromadziło jedną z najcenniejszych kolekcji techniki transportu w Europie Środkowej. II wojna światowa przerwała rozwój tej wyjątkowej instytucji i doprowadziła do rozproszenia jej zbiorów. Dzisiejszy powrót pierwszych odzyskanych eksponatów oznacza nie tylko odzyskanie cennych muzealiów, ale także symboliczne odbudowywanie kolekcji, której tradycję kontynuuje Stacja Muzeum – podkreśla Emilia Oleksiak, dyrektor Stacji Muzeum.
W briefingu prasowym udział wzięła także Menekse Wenzler, zastępca dyrektora Deutsches Technikmuseum w Berlinie, wraz z pracownikami muzeum. Obecność przedstawicieli Deutsches Technikmuseum w Berlinie podkreśliła znaczenie dobrej, partnerskiej współpracy polskich i niemieckich muzealników. Odegrała ona istotną rolę w pomyślnym zakończeniu procesu restytucji polskich eksponatów.
Wystawa „Dziedzictwo Odzyskane” opowiada o historii przedwojennego Muzeum Komunikacji, wojennych losach jego zbiorów oraz wieloletnich działaniach, dzięki którym odzyskane eksponaty po ponad ośmiu dekadach powróciły do Warszawy. Powstała m.in. dzięki wsparciu prof. Zbigniewa Tucholskiego z Instytutu Historii Nauki PAN.
Demonstracyjny model kotła parowozowego (zdjęcia – Stacja Muzeum)