W 2025 roku nieznacznie spadła liczba pasażerów kolei wąskotorowych. Główny powodem był duży spadek ruchu w maju, na co wpływ miała nienajlepsza pogoda. W tym roku maj jest znacznie cieplejszy, więc i statystyki przewozowe powinny być wyższe. Liderem rynku w 2025 roku była rewalska Nadmorska Kolej Wąskotorowa.
Urząd Transportu Kolejowego opublikował najnowszy raport „Koleje wąskotorowe w 2025 r.”. Podsumował w nim kondycję, wyzwania i kierunki rozwoju polskich kolei wąskotorowych. Dokument przedstawia aktualny obraz funkcjonowania wąskiego toru – ważnej części dziedzictwa technicznego i atrakcji turystycznej o rosnącym znaczeniu.
Ponad 900 tys. pasażerów
Z usług kolei wąskotorowych skorzystało prawie 901,4 tys. osób, co potwierdza stabilny trend liczby pasażerów w nowej historii kolei wąskotorowych. Dotychczasowy rekord przewozowy to ponad 975,2 tys. podróżnych w 2016 roku. W porównaniu z 2024 r. liczba pasażerów była niższa o 16,3 tys. osób (-1,8%). Przy czym o rocznym wyniku przesądziły zaledwie dwa słabsze miesiące:
- maj – spadek o 41,2 tys. pasażerów (-27%);
- wrzesień – spadek o 13,9 tys. pasażerów (-15%).
We wszystkich pozostałych 10 miesiącach liczba pasażerów była wyższa niż rok wcześniej. Najwyższą dynamikę wzrostu odnotowano w lutym, gdzie frekwencja wzrosła z 0,5 tys. do prawie 4,9 tys. pasażerów.
Dlaczego w maju przewozy tak drastycznie spadły? Wpływ na to miała kiepska pogoda. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej poinformował, że w maju 2025 roku średnia temperatura powietrza w Polska wyniosła 11,1°C. Było to aż o 2,2°C chłodniej od normy za lata 1991–2020.
Co więcej, maj 2025 roku uznano za miesiąc ekstremalnie chłodny. Jeśli dodamy do tego wiele dni deszczowych, to nie można się dziwić, że pogoda odstraszała turystów od wypraw wąskotorowymi pociągami. Na szczęście tegoroczny maj jest znacznie cieplejszy i już podczas majówki przewoźnicy wąskotorowi cieszyli się z wysokiej frekwencji.
Przejazdy poza sezonem
Dobrym sygnałem jest również to, że coraz więcej osób wybiera przejazdy historycznymi kolejkami również poza sezonem turystycznym.
Choć największe natężenie ruchu koleje wąskotorowe obserwują od maja do września (90,3% wszystkich pasażerów skorzystało z tej atrakcji właśnie wtedy), rośnie znaczenie przejazdów realizowanych poza sezonem. Edycje zimowe przejazdów – w tym pociągi mikołajkowe i świąteczne – dowodzą, że kolej wąskotorowa może funkcjonować niemal przez cały rok, co pozwala lepiej wykorzystać jej potencjał – uważa dr hab. inż. Ignacy Góra, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego.
Przewozy we wszystkich miesiącach 2025 r. wykazało aż pięć kolei wąskotorowych, natomiast kolejne sześć jedynie w jednym miesiącu 2025 r. ich nie wykazało. To wyraźny sygnał, że wąski tor coraz skuteczniej wychodzi poza model typowo sezonowej atrakcji.
Przypomnijmy, że UTK wydał już po raz piąty przewodnik po czynnych kolejach wąskotorowych w Polsce, które obejmuje 26 pozycji. Znajdziemy w nim aktualne informacje o rozkładach jazdy, cenach biletów i atrakcjach, które oferują przewoźnicy wąskotorowi.
Zaangażowanie wolontariuszy
Aż 37% osób zaangażowanych przy obsłudze kolei to wolontariusze. Bez ich pracy – zarówno przy obsłudze ruchu, jak i utrzymania torów, taboru czy działaniach edukacyjnych – wiele kolejek nie mogłoby funkcjonować przy obecnym poziomie finansowania.
Koleje wąskotorowe to również istotne wyzwania generacyjne:
- prawie co trzeci pracownik techniczny ma powyżej 50 lat,
- udział najmłodszych pracowników (poniżej 30 lat) utrzymuje tendencje spadkową.
- ponad połowę kadry stanowią pracownicy w wieku 30–50 lat.
Taka struktura może nie zapewnić ciągłości przekazywania unikatowej wiedzy związanej z utrzymaniem zabytkowego taboru i infrastruktury, w tym specjalistycznych kompetencji zdobywanych latami praktyki.
Rosną koszty
UTK wskazuje, że od lat wyzwaniem dla operatorów kolei wąskotorowych jest zapewnienie stałego bilansowania działalności. Koszty utrzymania zabytkowej infrastruktury i taboru rosną szybciej niż przychody z sezonowej działalności turystycznej. Funkcjonowanie i rozwój kolei wąskotorowych w obecnej formie nie byłyby możliwe bez zewnętrznego wsparcia, głównie dotacji od samorządów i innych darczyńców.
W tym kontekście zapewnienie stałego finansowania działalności przewozowej i utrzymania infrastruktury wąskotorowej, nabiera kluczowego znaczenia.
Liderzy frekwencji w 2025 r.
Prawie połowa wszystkich pasażerów wąskiego toru (45,9%) przypada na 3 koleje wąskotorowe:
- Nadmorska Kolej Wąskotorowa – ponad 162,9 tys. pasażerów,
- Bieszczadzka Kolejka Leśna – 157,1 tys. pasażerów,
- Kolejka Parkowa Maltanka – 93,4 tys. pasażerów.
Nadmorska Kolej Wąskotorowa skutecznie łączy przejazdy z ofertą wypoczynkową nad Bałtykiem. Wydarzenia sezonowe oraz akcje edukacyjne pozwoliły jej wyjść na pozycję lidera przewozów w 2025 r. Nieznacznie mniej pasażerów obsługuje Bieszczadzka Kolejka Leśna – przyciąga ona turystów unikalną trasą, przyrodniczym kontekstem oraz historyczną trakcją parową, która pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji regionu.
UTK zaznacza, że sama zabytkowa infrastruktura i tabor nie wystarczą, by konkurować z innymi formami spędzania czasu. Potrzebna jest jeszcze kreatywna promocja, współpraca lokalna i oferta dopasowana do oczekiwań współczesnych odbiorców. Jak swoją rozpoznawalność budują koleje wąskotorowe w Polsce, a także w wybranych krajach europejskich? Ciekawe przykłady pozycjonowania i promocji kolejek, które działają m.in. w Niemczech, Szwajcarii, Austrii czy Hiszpanii, znajdują się również w raporcie UTK Koleje wąskotorowe w 2025 r.